Genetik Tartışma Yeniden Alevlendi: Her 200 Erkekten Biri Cengiz Han’ın Soyundan mı?

Moğol İmparatorluğu’nun kurucusu Cengiz Han hakkında uzun yıllardır dile getirilen “Bugün yaşayan her 200 erkekten biri onun soyundan geliyor” iddiası, bilim dünyasında yeniden tartışılmaya başlandı. İddia, ilk kez 2003 yılında yayımlanan geniş kapsamlı bir genetik çalışmayla gündeme gelmişti. Son olarak Proceedings of the National Academy of Sciences’ta yayımlanan yeni bir araştırma, Kazakistan’daki Altın Orda elit mezarlarından elde edilen antik DNA verilerini mercek altına aldı. Çalışma, Moğol hanedanına ait olduğu düşünülen genetik bir soy hattının varlığını doğrularken, bu hattın doğrudan Cengiz Han’a ait olup olmadığı konusunda temkinli olunması gerektiğini ortaya koydu. Araştırma, Nazarbayev Üniversitesi öncülüğünde yürütüldü. Bilim insanları, Kazakistan’ın Ulutau bölgesinde bulunan ve Orta Çağ’a tarihlenen dört elit mezarı inceledi. Bu mezarların, Moğol İmparatorluğu’nun batı kolunu oluşturan ve Cengiz Han’ın oğlu Cuci’nin soyundan gelenler tarafından yönetilen Altın Orda Devleti yöneticilerine ait olduğu değerlendiriliyor. Mezarlardan elde edilen DNA örneklerinde, üç erkek bireyin baba tarafından akraba olduğu belirlendi. Bu bireylerde, yalnızca babadan oğula geçen Y kromozomu üzerinde C3* olarak adlandırılan bir genetik hat tespit edildi. Genetikte “haplogrup” olarak bilinen bu yapı, yaklaşık 20 yıldır Moğol hanedanı ile ilişkilendirilen genetik kümenin bir parçası olarak kabul ediliyor. Ancak araştırmanın dikkat çekici sonucu, antik mezarlarda bulunan C3* alt dalının, günümüzde milyonlarca erkekte görülen en yaygın C3* varyantıyla birebir örtüşmemesi oldu. Bu durum, genetik hattın Moğol aristokrasisine ait olduğunu düşündürse de, doğrudan Cengiz Han’a mı yoksa aynı dönemde yaşamış başka bir hanedan koluna mı ait olduğu sorusunu gündemde tutuyor. “Her 200 erkekten biri” ifadesinin kökeni, 2003 yılında yayımlanan ve Asya genelinde 2 binden fazla erkeğin Y kromozomunun incelendiği çalışmaya dayanıyor. Bu araştırmada, Orta Avrasya’da erkeklerin yaklaşık yüzde 8’inde görülen ve yaklaşık bin yıl öncesine tarihlenen özel bir genetik desen tespit edilmişti. Küresel erkek nüfusuna uyarlandığında bu oran yaklaşık yüzde 0,5’e, yani her 200 erkekten bire karşılık geliyor. Yeni bulgular, Moğol elitlerinde bu genetik hattın gerçekten var olduğunu ortaya koysa da, Cengiz Han’ın mezarının henüz bulunmamış olması ve doğrudan ona ait bir DNA örneğinin bulunmaması nedeniyle kesin bir sonuca ulaşılamıyor. Bilim insanları, mevcut verilerin güçlü bir hanedan soyunu işaret ettiğini ancak bu soyun mutlak biçimde Cengiz Han’a atfedilemeyeceğini vurguluyor. Kaynak: PNAS, PMC