Bilim Dünyası Uyarıyor: Erkeklerde Y Kromozomu Kaybı Ciddi Hastalık Risklerini Artırıyor

Son yıllarda yapılan genetik çalışmalar, erkeklerin yaş ilerledikçe hücrelerindeki Y kromozomunu kaybetme eğiliminde olduğunu gösteriyor. Daha önce Y kromozomunun sınırlı sayıda gen taşıması nedeniyle bu kaybın sağlık üzerinde belirgin bir etkisi olmayacağı düşünülüyordu. Ancak yeni bulgular, Y kromozomu kaybının ciddi hastalıklarla bağlantılı olabileceğine ve yaşam süresini kısaltabileceğine işaret ediyor. Y kromozomu, memelilerde cinsiyeti belirleyen iki eşey kromozomundan biri olarak biliniyor. Kadınlar iki X kromozomu taşırken, erkeklerde bir X ve bir Y kromozomu bulunuyor. İnsan Y kromozomu, erkek cinsiyetinin gelişiminde rol oynayan SRY ve AZF gibi genler dahil olmak üzere yaklaşık 200 gen içeriyor. Geliştirilen yeni analiz teknikleri sayesinde, yaşlı erkeklerin dokularında Y kromozomu kaybının sanılandan çok daha sık olduğu tespit edildi. Araştırmalara göre 60 yaşındaki erkeklerin yaklaşık yüzde 40’ında, 90 yaşındaki erkeklerin ise yüzde 57’sinde Y kromozomu kaybı görülüyor. Sigara kullanımı ve kanserojen maddelere maruz kalma gibi çevresel faktörlerin bu süreci hızlandırdığı belirtiliyor. Y kromozomu kaybı genellikle vücuttaki tüm hücrelerde değil, bazı hücrelerde meydana geliyor. Bu durum, Y kromozomu taşıyan ve taşımayan hücrelerin birlikte bulunduğu “mozaik” bir yapı oluşturuyor. Y kromozomunu kaybeden hücrelerin laboratuvar ortamında daha hızlı çoğalması, bu hücrelerin vücut içinde ve tümör oluşumlarında avantaj sağlayabileceği ihtimalini gündeme getiriyor. Başlangıçta önemsiz görülen bu kaybın; kalp-damar hastalıkları, Alzheimer, COVID-19 kaynaklı ölüm riski ve çeşitli kanser türleriyle ilişkili olabileceğine dair kanıtlar artıyor. Bazı araştırmalar, Y kromozomu kaybının 60 yaş üzerindeki erkeklerde kalp krizi riskini yükseltebileceğini, Alzheimer hastalarında ise Y kaybı oranının belirgin şekilde daha yüksek olduğunu ortaya koydu. Bilim insanları, Y kromozomu kaybı ile hastalıklar arasındaki ilişkinin nedenlerini henüz net olarak açıklayamıyor. Ancak genetik yatkınlık, hücre döngüsü bozuklukları ve bağışıklık sistemi üzerindeki dolaylı etkilerin bu süreçte rol oynayabileceği değerlendiriliyor. Hayvan deneylerinde, Y kromozomu olmayan kan hücrelerinin kalp fonksiyonlarını zayıflattığı ve yaşlanmaya bağlı hastalıkları artırdığı da gözlemlendi. Araştırmalar, Y kromozomunun vücut hücrelerinde düşünüldüğünden daha önemli işlevlere sahip olduğunu ortaya koyarken, bu alandaki çalışmaların erkek sağlığına yönelik yeni tanı ve tedavi yaklaşımlarına zemin hazırlayabileceği belirtiliyor. Kaynak: The Conversation