Araştırma Gösterdi: Beyin Göz Gördüğünde Makineye Bilinç Atfediyor

Finlandiya’daki Tampere Üniversitesi bünyesinde yürütülen ve Consciousness and Cognition dergisinde yayımlanan çalışma, insan beyninin robot algısına dair dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu. Araştırmaya göre, aynı robotun gözlü ve gözsüz versiyonları karşılaştırıldığında, göz eklenen robotlar insanlar tarafından daha “zihin sahibi” ve “duygu hissedebilir” olarak algılanıyor. Araştırma iki aşamada gerçekleştirildi. İlk aşamada 200 yetişkine, yapay zekâ ile üretilmiş son derece gerçekçi insansı robot görselleri gösterildi. Her robotun biri gözlü, diğeri gözsüz olmak üzere iki farklı versiyonu yer aldı. Katılımcılardan, robotların kendi başına karar verip veremeyeceği ve korku ya da acı hissedip hissedemeyeceği gibi sorulara 1’den 9’a kadar puan vermeleri istendi. Sonuçlar, gözlü robotların hem düşünme ve karar verme kapasitesi hem de duygu hissedebilme açısından daha yüksek puanlar aldığını gösterdi. Katılımcılar, robot yüzünde göz gördüklerinde makineye daha fazla akıl ve duygu atfetti. Çalışmanın ikinci aşamasında ise bu etkinin bilinçli değerlendirmeden bağımsız olup olmadığı test edildi. 100 katılımcıyla gerçekleştirilen bu bölümde, otomatik zihinsel çağrışımları ölçen “Implicit Association Test” yöntemi kullanıldı. Katılımcıların gözlü robot görsellerini “planlı”, “otonom”, “duygusal” ve “hassas” gibi kavramlarla daha hızlı eşleştirdiği belirlendi. Bu durum, beynin gözlü robotları düşünme ve hissetme özellikleriyle daha güçlü biçimde ilişkilendirdiğini ortaya koydu. Araştırmacılara göre insan beyni, gözleri güçlü bir sosyal sinyal olarak yorumluyor. Günlük hayatta göz teması, karşıdaki varlığın dikkatli ve bilinçli olduğuna dair temel bir işaret olarak algılanıyor. Aynı mekanizma, robotlara bakıldığında da otomatik olarak devreye giriyor. Çalışmada ayrıca, çocuk görünümlü robotlarda göz etkisinin daha güçlü olduğu ve yüzü ekran şeklinde tasarlanan robotların metalik insansı modellere kıyasla daha fazla zihinsel kapasiteye sahipmiş gibi algılandığı tespit edildi. Bunun, ekran yüzeylerin gelişmiş teknoloji çağrışımı yapmasıyla bağlantılı olabileceği değerlendiriliyor. Araştırmacılar, çalışmanın sabit görseller üzerinden yapıldığını ve gerçek hayatta hareket eden, konuşan robotlarda etkinin nasıl değişeceğinin henüz bilinmediğini vurguluyor. Buna rağmen bulgular, insan–makine etkileşiminde görsel tasarımın algı üzerindeki etkisini net biçimde ortaya koyuyor.   Kaynak: Consciousness and Cognition